MỐI QUAN HỆ GIỮA TỪ-BI-HỶ-XẢ

Bốn trạng thái tâm cao quý này có thể hòa quyện và tương trợ lẫn nhau như thế nào ?

Tính vô biên của Tâm Từ, giữ cho Tâm Bi Mẫn không bị rơi vào sự thiên vị, ngăn ngừa thái độ phân biệt, lựa chọn và loại trừ. Theo cách đó Tâm Bi Mẫn sẽ được bảo vệ để không rơi vào tình trạng thiên vị hay có ác cảm với nhóm bị loại trừ.

Tâm Từ thể hiện cho Tâm Xả thấy tính vị tha, bản chất vô biên và cả lòng nhiệt thành của nó. Đối với lòng nhiệt thành được chuyển hóa và kiểm soát là một phần của Tâm Buông Xả hoàn toàn, củng cố khả năng của nó về sự thấu suốt và kiềm chế một cách sáng suốt.

Tâm Bi nhắc nhở Tâm Từ và Tâm Hỷ nhớ rằng: trong khi hai tâm này đang tận hưởng và cho đi niềm hạnh phúc tạm thời và hữu hạn, đừng quên ngay lúc này Khổ Đế vẫn còn đó. 

Tâm Bi nhắc nhở rằng: niềm hạnh phúc nhất thời này đang hiện hữu cùng với những đau khổ không thể lường trước, có thể cái khổ đó đang ở ngay khoảnh khắc kế tiếp.

Tâm Bi là một lời nhắc nhở cho Tâm Từ và Tâm Hỷ rằng: trên thế giới đau khổ bao giờ cũng nhiều hơn khả năng xoa dịu mà hai tâm này mang lại, rằng sau khi tác dụng xoa dịu đó biến mất, phiền não và khổ đau chắc chắn sẽ khởi lên một lần nữa, cho đến khi nào, mọi gốc rễ của khổ bị nhổ sạch hoàn toàn tại thời điểm chứng ngộ Niết Bàn.

Tâm Bi không cho phép Tâm Từ và Tâm Hỷ thu mình lại trước thế giới rộng lớn này, bằng cách tự giới hạn trong một vùng chật hẹp. Tâm Bi ngăn không để cho Tâm Từ và Tâm Hỷ rơi vào trạng thái tự mãn, ích kỷ với một niềm hạnh phúc nhỏ mọn, được ghen tị canh giữ. Tâm bi khuấy động và thôi thúc Tâm Từ mở rộng phạm vi của nó, cũng như khuấy động và cấu trúc Tâm Hỷ tìm kiếm những dưỡng tố mới.Cứ như thế, Tâm Bi giúp Tâm Từ và Tâm Hỷ phát triển đến trạng thái vô biên đích thực của chúng (appamaññā)

Tâm Bi hộ trì cho Tâm Xả, để không bị rơi vào tình trạng thờ ơ, lãnh đạm và giữ cho nó khỏi sự cô lập, lười biếng hoặc ích kỷ. Cho đến khi Tâm Xả đạt đến mức hoàn hảo. Tâm Bi thúc giục nó tham gia tích cực vào các cuộc chiến đấu, để củng cố khả năng vững chãi trước những thử thách, bằng cách đương đầu và rèn luyện để trở nên cứng rắn và mạnh mẽ hơn. 

Tâm Hỷ giữ cho Tâm Bi không bị choáng ngợp trước những cảnh đau khổ của thế giới. Từ việc giữ cho tâm bi không bị lụy vào những vấn đề này, cho đến không loại trừ một số nhóm đối tượng khác.

Tâm Hỷ làm dịu đi sự căng thẳng trong tâm, xoa dịu nỗi đau đang cháy bỏng của một trái tim đầy Bi Mẫn. Nó giữ cho Tâm Bi khỏi sự u sầu vô định, khỏi sự dạt dào tình cảm vô bổ_ Những thứ chỉ làm suy yếu và tiêu hao sức mạnh của tâm trí và trái tim. Tâm Hỷ giúp phát triển tâm bi trở thành một tâm cảm thông chủ động.

Tâm Hỷ mang lại cho Tâm Xả một sự thanh thản nhẹ nhàng, làm dịu đi vẻ ngoài nghiêm nghị của nó. Đó là nụ cười bậc Thánh trên khuôn mặt của Đấng Giác Ngộ. Một nụ cười vẫn hiện hữu, mặc dù Ngài vẫn hiểu biết sâu sắc về nỗi đau khổ của thế giới. Một nụ cười mang lại niềm an ủi và hy vọng, sự can đảm và tự tin. Cánh cửa giải thoát luôn rộng mở _ Ngài đã tuyên bố như vậy.

Tâm Xả bắt nguồn từ tuệ giác, có năng lực dẫn dắt và kiềm chế cho ba hảo tâm còn lại. Nó chỉ ra cho ba Tâm này hướng đi đúng đắn và giữ cho không bị chệch hướng. Tâm Xả bảo vệ Tâm Từ và Tâm Bi khỏi bị tiêu tán vào những việc làm vô ích, và không bị lạc lối trong mê cung của những cảm xúc không thể kiểm soát được. Tâm Xả với sự tự chủ và tỉnh thức vì mục tiêu cuối cùng của phạm hạnh. Không cho phép Tâm Hỷ thỏa mãn với những điều nhỏ nhặt, mà quên đi mục tiêu thật sự mà chúng ta hướng đến. Tâm Xả có nghĩa là sự trầm tĩnh, mang lại cho Tâm Từ sự vững chãi và nhất hướng không thay đổi. Nó tự củng cố đức tính kham nhẫn tuyệt vời.

Tâm Xả giúp cho Tâm Bi trở nên can đảm, tự khích lệ và không dễ bị lây chuyển. Giúp Tâm Bi có thể đối mặt với những bờ vực khủng khiếp của đau khổ và tuyệt vọng, vốn luôn thách thức tính vô biên của lòng Bi Mẫn hết lần này đến lần khác.

Nói về khía cạnh chủ động của Tâm Bi, Tâm Xả trở thành bàn tay an tĩnh và vững chắc được dẫn dắt bởi trí tuệ. Đây là điều không thể thiếu đối với những ai muốn thực hành một loại nghệ thuật khó khăn, đó là giúp đỡ người khác. Và ở đây, một lần nữa Tâm Xả có nghĩa là sự kham nhẫn, kham nhẫn cống hiến cho hạnh nguyện của Tâm Bi. 

Theo cách này hay cách khác, Tâm Xả có thể được coi là đỉnh cao trong Tứ Đại Hảo Tâm. Ba Đại Hảo Tâm đầu tiên nếu không được kết nối với Tâm Xả và Tuệ Giác, có thể sẽ bị suy kiệt do thiếu yếu tố ổn định. Các đức tính Nếu đứng biệt lập, không được hỗ trợ bởi những phẩm chất mà các đức tính khác mang lại như sự vững chãi, hoặc tính linh hoạt cần thiết thường hay bị thoái hóa và phơi bày khuyết điểm đặc trưng của bản thân chúng.

Ví dụ: Tâm Từ nếu không có nội lực và tuệ giác, có thể dễ dàng bị suy thoái thành một sự tốt bụng cảm tính đơn thuần, có bản chất yếu đuối và không đáng tin cậy. Hơn nữa, các đức tính đứng biệt lập như vậy thường có thể dẫn chúng ta đi theo hướng trái ngược với mục tiêu ban đầu. Và cũng trái ngược với lợi ích mà người khác mong đợi.

Chính sự vững chãi và cân bằng của một người, đã kết hợp những đức tính riêng biệt thành một tổng thể có tổ chức và hài hòa. Trong đó, những đức tính đơn lẻ phát huy được những ưu điểm một cách tốt nhất, và tránh được cạm bẫy của những điểm yếu tương ứng. Và đây chính là chức năng trọng yếu của Tâm Xả, cách mà nó góp phần xây dựng mối tương hiệp lý tưởng giữa Tứ Đại Hảo Tâm.

Tâm Xả là trạng thái tâm quân bình, không dao động, hoàn hảo, bắt nguồn từ Tuệ Giác. Nhưng bản thân nó không hề buồn tẻ, vô tâm và lạnh lùng. Sự hoàn hảo của nó không đến từ sự vô cảm, mà đến từ sự tràn đầy của hiểu biết và sự hoàn thiện trong chính nó.Tính vững chãi, không dao động của nó, không phải như sự vô tri của một tảng đá lạnh lẽo, chết chóc. Mà là sự biểu hiện của sức mạnh cao nhất.

Bằng cách nào Tâm Xả được xem là hoàn hảo và không dao động?

Bất cứ điều gì gây ra sự trì trệ đều bị phá hủy. Các chướng ngại đều bị dỡ bỏ. Những vòng xoáy của cảm xúc và khúc khuỷu của trí tuệ đều tan biến. Dòng tâm thức tĩnh lặng, hùng vĩ, thanh tịnh và chói sáng không còn bị cản trở. Chánh niệm (Sati) đã hòa hợp với hơi ấm của Đức Tin (Saddhā) cùng với sự thấu suốt nhạy bén của Trí Tuệ (Paññā) đã giúp cân bằng Tinh Tấn (viriya) và Định (Samādhi). Năm Căn (Indriya) này đã phát triển thành Nội lực (Bala) và không thể mất đi nữa. Chúng không thể mất đi nữa, vì giờ đây chúng không còn bị lạc lối trong mê cung của sự luân hồi (Saṃsāra), trong sự ngăn trở và phân tán không ngừng (papañca). Các nội lực này sinh ra từ tâm và tác động lên thế giới nhưng được chánh niệm canh giữ. Chúng Không chấp chặt vào bất cứ nơi nào và luôn giữ được sự thuần khiết. Tâm Từ, Tâm Bi và Tâm Hỷ liên tục được sinh ra từ tâm và tác động lên thế giới trong sự bảo vệ của Tâm Xả. Chúng không bám chấp vào bất kỳ nơi nào, không suy yếu và không tì vết.

Như vậy, đối với vị A-la-hán_Bậc giải thoát, việc bố thí không làm mất đi điều gì. Các vị ấy không trở nên nghèo khó hơn khi bố thí cho người khác từ sự giàu có từ tâm trí của họ. Vị A-la-hán giống như một viên pha lê trong suốt, được khéo dũa, không tì vết, hấp thụ hoàn toàn mỗi tia sáng và phản chiếu trở lại. 

Đồng thời được tăng cường nhờ Định lực, các tia sáng dù mang đủ màu sắc cũng không thể làm mất đi tính thuần khiết của viên pha lê. Chúng không thể xuyên thủng độ cứng, cũng không thể làm xáo trộn cấu trúc hài hòa của viên pha lê. Với độ tinh khiết và sức bền vốn có, viên pha lê không thể bị biến đổi. Giống như mọi dòng nước trên thế giới đều chảy vào đại dương, và tất cả mưa trên trời đều đổ vào đó, nhưng không hề thấy sự tăng giảm của đại dương. 

Bản chất của Tâm Xả cao thượng hay có thể gọi là Thánh Định. Cũng vậy, Thánh Định hay chúng ta có thể diễn tả theo nhiều cách khác nhau. Vị A La Hán với trạng thái Thanh Định chính là giá trị lõi đích thực của thế giới. Nhưng giá trị lõi này, cần được phân biệt rõ ràng với vô số giá trị lõi bề nổi của các lĩnh vực giới hạn khác. Như cái được gọi là nhân cách, luật lệ … Tất cả những điều này, chỉ là những giá trị lõi ở bề nổi. Bởi vì, chúng sẽ không còn là giá trị lõi khi lĩnh vực của chúng phải tuân theo quy luật vô thường. Chúng sẽ bị thay đổi hoàn toàn về cấu trúc. Và do đó, giá trị lõi của chúng dù là vật chất hay tinh thần cũng sẽ thay đổi. Nhưng giá trị lõi của Tâm Xả của một vị A-la-hán thì không thể lay chuyển bởi vì nó bất biến. Nó bất biến, vì nó không bám chấp vào cái gì cả.

Đức Phật đã dạy: “Đối với người bám chấp, thì sẽ có vô thường; Nhưng với người không bám chấp, thì không có vô thường. Nơi nào không có vô thường, nơi đó có sự tịch tịnh. Nơi nào có sự tịch tịnh, nơi đó không có tham ái. Nơi nào không có tham ái, thì không có đến, cũng không có đi. Nơi nào không có đến-đi, thì không có sinh-diệt. Nơi nào không có sinh-diệt, thì không có đời này hay đời sau, cũng không có trạng thái ở giữa. Quả thật, đây là sự kết thúc của đau khổ.”